KLASİK ve KÜLT FİLMLER

Devrim Sineması / Dünyayı Sarsan Filmler (4)

Konets Sankt-Peterburga  {St. Petersburg'un Sonu} / Vsevolod Pudovkin – 1927

St. Petersburg... Rusya'nın Baltık kıyısında, Kışlık Saray'ı ile ünlü liman kenti... Devrim arefesinde Petrograd iken; 1917 ertesi -91'e dek- Lenin şehri manasındaki Leningrad olarak anılmaya başlanacak kültür kenti... (Dostoyevski, yeraltı hareketlerine burada yönelmiştir. Yazarın kahramanı Mario, Nastenkası'na bu kentin "beyaz geceler"inde, bir köprüde rastgelmiştir.) Devrim hareketi, en civcivli saatlerini orada yaşamıştır. (Octiyabr'da, Kışlık Saray'a bomba yağdıran Kronştdat denizcileri iken; St. Petersburg'un Sonu'nda bu görevin Aurora savaş gemisine tevdi edildiği göze çarpıyor.)

Çar 1. Petro tarafından fethedilen St. Petersburg, 19. yüzyıldaki Dekabrist ayaklanmaları bir yana, gerek 1905 (bkz. Potemkin Zırhlısı) gerekse 1917 devrimlerinde belirleyici rolü oynayan kent olmuştur. (Antik Çağlardaki "Mısır'a sahip olan dünyayı yönetir." mottosunu anımsayınız.) İşte filmimiz, bu minval üzerinde ilerlemektedir.

Octiyabr (Sergei Eisenstein) filminin ilk sahnelerini anımsayacaktır izleyenler: Çarlık iktidarını ve monarşiyi temsil eden devasa bir III. Alexander heykeli, bolşeviklerce yerle yeksan ediliyordu. Aynı heykel (ve çift başlı kartal arması) bu filmde de sıkça yakın plan olarak gösteriliyor. Söz konusu heykel nasıl koca bir ülkenin maketi ise; 'Lebedev' de kapitalist sömürünün et ve kemik bulmuş hali gibidir filmde.

Devletten aldıkları büyük oranda siparişin de etkisiyle, emekçiyi daha fazla ezmeye meyilli olduklarını gördüğümüz kapitalist hissedarların başındaki adamdır Lebedev. Oldukça zor şartlar altında çalışan işçilerden "fedakârlık" yapmaları istenir. (Kullanılan retorik ise çok yabancı değil; "ülke yararı" zamazingosu...) Zira alınan sipariş büyüktür ve belli bir süreden önce yetiştirilmesi şarttır. Ancak işçilerin tepkisi sert olur. "Fazladan tek bir çekiç bile vurmayız!" nidaları arasında başlayan grev hareketi dalga dalga yayılır. Patronlar, şehre gelen bilinçsiz köylüleri "grev kırıcı" olarak kullanadursun; beri yanda da 500 senelik Çarlık imparatorluğu tuzla buz olmuş, geçici bir hükümet kurulmuştur.

St. Petersburg'un Sonu, iş bu -sermaye yanlısı ve seçkinlerden kurulu- geçici hükümete karşı zafer ile sonuçlanacak Bolşevik mücadelesini konu edinir. Politik ajitasyonları, devrimci askerler ve mitralyöz alaylarının halk ile birleşmesi takip eder. Çar'ın eski konutu olan Kışlık Saray'a saldırmak için her şey hazırdır! "Yönetim tamamıyla Sovyetler'e geçene dek" mücadele kararlılıkla sürdürülecektir.

"Vatan için ve sermaye için halk çocukları cepheye gönderiliyor. Niçin ve ne uğruna savaştıklarını bile bilmeden..." (Çarlık yanlısı işbirlikçilere bir gönderme.)

Özel Not: İşte bu çarlık yanlısı kandırılmış insanların yaptığı bir nümayiş esnasında, üzerinde "Türkiye işgal edilsin!" ve "Ayasofya'ya haç yeniden dikilsin!" yazılı iki pankart dikkat çekiyor.

"Artık St. Petersburg'un bir hükmü kalmamıştır.

Yaşasın Leningrad!"

İmza: okaliptus80