KLASİK ve KÜLT FİLMLER

Devrim Sineması / Dünyayı Sarsan Filmler (3)

Mat {Ana} / Vsevolod Pudovkin – 1926

“...Yeryüzündeki bütün gerici kuvvetlerin, barış ve milli bağımsızlık düşmanlarının, faşistlerin ve her çeşit yalancı, düzmece demokratların en korktukları yazarlardan biri de Maksim Gorki olmuştur. Neden? Çünkü Maksim Gorki, yalnız kendi halkına değil bütün halklara yurtlarını, hürriyeti, barışı ve birbirlerini sevmeyi öğretir. Çünkü o, insanın/insanlığın geleceğinden, güzel günler göreceğinden emindir. Çünkü o, emekçileri yeryüzünün gerçek ve biricik efendisi sayar. Gorki, insanlar yaşadıkça yaşayacaktır. Çünkü yeryüzünün en büyük şairidir!” (Nazım Hikmet)

Maksim Gorki, 'Ana' romanını 1906 yılında, yani devrimin 1 yıl sonrasında kaleme aldı. Yayınlandığının ertesi dünyanın dört bir tarafında yankı uyandıran, tüm dillere çevrilip klasik olan bu roman; sosyalist gerçekçi edebiyatın kurucusu sayılan bir yazarın, her zamanki üslup ve içeriğinden izler barındırıyordu. Evet, Gorki'nin kitapları her yaştan insanın rahatça anlayabileceği şekilde sade ve basit yazılmıştır. Ve de onun eserlerinin olmazsa olmazlarından biri de "toplumcu" ve hümanist bir perspektif taşıyor olmalarıdır: Sosyalist gerçekçilik ve devrim düşüncesi yüceltilir; burjuvazi ve kurumları eleştiri bombardımanına tutulur. İşçinin ve köylünün sesidir Gorki.

Mat (Ana), yayınlanışının 20. yılında ünlü yönetmen Vsevolod Pudovkin tarafından perdeye aktarılmış; ortaya çıkansa Devrim Sineması'nın bugün bile saygıyla anılan nadide bir köşe taşı olmuştur. Olaylar 1905 ihtilali arefesinde geçer. İşçiler arasında henüz gereken düzeyde bir örgütlenme ve bilinçlenme hali mevcut olmasa da, iyiden iyiye kıpırdama durumları da yok değildir. Bu kıpırdamaların sebebi, Çarlığa bağlı fabrika ve atölyelerdeki kötü/adaletsiz çalışma koşulları...

Filmdeki ailemiz ise üç kişiden oluşmaktadır: Sarhoş bir baba (Vlassov); ev işleriyle uğraşan bilinçsiz anne (Vlasova); politize olmuş genç oğlan (Pavel). Bir fabrika işçisi olan ve üstte geçtiğim kötü koşullardan sıtkı sıyrıldığı görülen baba, teselliyi meyhane köşelerinde aramaktadır. (Meyhane ve burada toplanan işçiler, en basitinden bir biliçsizlik durumuna işarettir.)

--- Spoiler ---

Sınıfdaşları tarafından "demir gibi sağlam ve güvenilir biri" olarak nitelenen ve fabrikadaki -başarısızlıkla sonuçlanan- büyük grev dalgasında maşa olarak kullanılan Vlassov, kapitalistler tarafından yakalanıp öldürülür. Kalan isyancılar çil yavrusu gibi dağıtılır. Yanaşık düzen yürüyüşe geçen Çarlık askerleri, fabrikadaki kontrol ve asayişi tekrar ele geçirir.

Evde ise matem havası vardır. Vlassov'un naaşı önünde gözyaşları akıtan "Ana"mız, bir de Pavel şoku ile sarsılacaktır. Filmdeki en politik karakter olan ateşli Bolşevik rolündeki bu genç çocuk, fabrika sahibi kodamanlar ve emirleri altındaki silahlı Çarlık kuvvetlerince isyancıların "elebaşı"sı olarak görülmektedir. Eve baskın düzenleyen ve saklanan silahlara el koyan askerler, Pavel'i tutuklayıp götürürler. Ana, cılız bir karşı koyuş sergilese de, politik bilince hâlâ erişemediği gözlemlenmektedir. Pavel, mahkeme edilir ve hapse atılır. (Duruşmadaki gözlüklü hanıma dikkat!)

--- Spoiler ---

Acılar insanı olgunlaştırır! Bu dakikadan sonra bir kadının nasıl bilinçlendiğine ve uyandığına; oğlunun bıraktığı bayrağı devralıp sınıf mücadelesinin yılmaz bir neferine dönüştüğüne tanıklık edeceğiz. Kendini oğluna adamış bu yaşlı halk kadını, nihayet devrim idealinin bilincine varmaya başlamıştır.

"1 Mayıs 1905'te, işçiler ve halk birleşecek, hapishanede bulunan sınıfdaşlarını oradan kurtaracaklardır!"

Umudun, mücadelenin ve zorbalığa isyanın simgesidir Ana... Bolşevizme adanmış bir sinema destanıdır Ana... Lütfen izleyiniz!

NOT: Romanı okumuş ve filmi izlemişseniz, ana ve oğul arasındaki ilişkinin -romana nazaran- epeyce bir sathi tutulup geçiştirilmiş olduğunu; romanda Pavel'in eve sakladığı "zararlı" materyal kitap iken, filmde ise bu materyalin iki adet revolver tabanca ile ikame edildiğini fark etmişsinizdir.

Ruhun şad olsun Niovna - Vlasova "ANA"!

Sosyalizm... Bir gün mutlaka!

İmza: okaliptus80